Skip to content
Psyned

Angst

Iedereen is weleens bang. Dat is normaal en nuttig als er gevaar is. Maar heb je veel last van angstklachten of ervaar je overdreven angst die je vooral in de weg zit? Dan kan het helpen om beter met je angstklachten om te leren gaan. Maar liefst één op de vijf Nederlanders heeft, bewust of onbewust, last van een angststoornis. Gelukkig zijn angstklachten goed te behandelen.

Wil jij je angst de baas worden? Kom dan nu in actie. Lees meer over angsten, angststoornissen en fobieën. Of schakel direct de juiste hulp in.

Wij kunnen je helpen

Direct de juiste hulp van een psycholoog die bij je past

  • Erkende psychologen
  • Al 47.242 mensen geholpen
  • Snel en persoonlijk
  • Geen wachtlijst

Dit bericht is voor het laatst bijgewerkt op:

Angst

Wat is angst?

Angst is een normale en belangrijke reactie van je lichaam. Angst helpt je te reageren in stressvolle situaties: bij dreigend gevaar, in noodsituaties of als je je zorgen maakt om problemen met je familie, op je werk, op school of studie, met geld of met je gezondheid bijvoorbeeld.

Je lichaam maakt zich klaar voor actie: om weg te vluchten of te vechten om te overleven. Je hart gaat sneller kloppen, er komt meer zuurstof in je hersenen, je ademhaling versnelt, je bloeddruk stijgt, je spieren spannen zich aan en je spijsvertering vertraagt. Ook maakt je lichaam de stresshormonen adrenaline en cortisol aan. Dit is een gewone reactie van je zenuwstelsel bij spanning en angst. Het helpt je op het juiste moment. Als het gevaar geweken is (of als de problemen zijn opgelost), zou je weer moeten kalmeren en verdwijnen de angstklachten vanzelf.

Angstklachten

Bang zijn kent verschillende niveaus. Milde angst uit zich in gevoelens van je niet op je gemak voelen, terwijl heftige angst kan leiden tot symptomen die je kwaliteit van leven bepalen. Je voelt je dan zo angstig in alledaagse situaties dat de angst ‘normaal’ leven moeilijk maakt of zelfs je leven beheerst.

Wat is een angststoornis?

Angst kan ‘ongezond’ worden als je angstklachten niet verdwijnen en/of als je een angststoornis ontwikkelt. Je hebt dan elke dag last van angst. Een angststoornis is een verzamelnaam voor verschillende kwalen die met angst te maken hebben.

Mensen met een angststoornis zijn ook bang in niet-gevaarlijke situaties of als er geen concrete problemen spelen. Ze zijn angstig zonder duidelijke oorzaak. Dit heeft vervelende gevolgen. Ze durven bijvoorbeeld niet meer naar bepaalde plekken toe, zoals naar een feestje of een druk winkelcentrum. Misschien ervaren ze al angst bij het zien van een hond; het blaffen kan ze totaal ontregelen. Of ze durven bepaalde dingen niet meer te doen. En ze liggen nachtenlang te piekeren, waardoor het lichaam continu stress ervaart.

Een kleine, onschuldige angst kan uitgroeien tot een angststoornis die je hele leven overneemt en bepaalt. Door een angststoornis ga je doodgewone situaties vermijden. Hierdoor gaat de angst niet weg, maar wordt hij juist erger.

Wie kan een angststoornis krijgen?

Iedereen kan een angststoornis ontwikkelen. Wel komt het vaker voor bij vrouwen dan bij mannen en het meest in de leeftijdscategorie 25 tot 44 jaar. Maar liefst één op de vijf Nederlanders heeft last van een angststoornis of fobie. Angst- en dwangstoornissen staan dan ook in de top-drie van meest voorkomende psychiatrische aandoeningen, samen met depressie en alcoholproblemen.

Dat iedereen een angststoornis kan krijgen bewijzen Marian MudderAlwin Ritstier en Pepijn Schoneveld. Ze zijn succesvol en gingen desondanks gebukt onder hun angst.

Doe de Psyned zelftest

Angst zelftest: hoeveel angst ervaar jij?

Krijg inzicht in je klachten en bijpassend advies.

Symptomen angststoornis

De symptomen van angst verschillen per persoon. Wanneer spreek je van angstklachten en wanneer van een angststoornis? Het verschil zit hem in de ernst van de symptomen. Hoe meer de angstklachten je dagelijks leven belemmeren, hoe ernstiger het is. Het punt waarop angstklachten overgaan in een angststoornis is niet precies te noemen. We bespreken de psychische en lichamelijke symptomen van angst.

Psychische symptomen angst

Als je angstklachten of een angststoornis hebt, kan je een aantal psychische symptomen bij jezelf opmerken die vaak voorkomen bij angst:

  • slaapproblemen, moeheid
  • angstige gedachten
  • piekeren
  • bezorgdheid, spanning en onrust
  • nervositeit en zenuwen
  • concentratieproblemen
  • rusteloosheid
  • prikkelbaarheid
  • gespannenheid

Lichamelijke symptomen angst

Bij angst maakt je lichaam zich klaar voor een ‘fight or flight’ reactie. Hierdoor kan je verschillende lichamelijke klachten ervaren:

  • buikpijn
  • hoofdpijn
  • misselijkheid, geen zin in eten
  • droge mond
  • hartkloppingen
  • spierklachten, spierspanning (stijve nek en schouders)
  • trillen of beven
  • zweten
  • maag- en darmklachten
  • duizeligheid

Paniekaanvallen

Bij een angststoornis kan je last hebben van een angst- of paniekaanvallen. Tijdens een paniekaanval maakt je lichaam het stresshormoon cortisol aan en kan je klachten ervaren als: hartkloppingen, pijn op de borst, benauwdheid, misselijkheid, hyperventilatie, duizeligheid, trillen, tintelingen in armen en benen, een doof gevoel en overmatige transpiratie. Je kan denken dat je doodgaat, flauwvalt, gek wordt of de controle verliest, maar de symptomen die je ervaart kunnen geen kwaad en gaan vanzelf weer over.

Soorten angststoornissen

Er bestaan verschillende soorten angststoornissen. Angst is een breed begrip in de psychologie. Van bang zijn voor iets specifieks, denk aan een fobie, tot aan dwangklachten die ontstaan vanuit angst. We bespreken kort enkele angststoornissen en leggen meer hierover uit op de bijbehorende pagina’s.

Gegeneraliseerde angststoornis

Ook wel een piekerstoornis genoemd. Als je last hebt van een gegeneraliseerde angststoornis kan je niet stoppen met je zorgen maken over dagelijkse zaken zoals school, werk, geld, relaties en je gezondheid. En dan niet een beetje, maar je voelt een extreme angst en continue spanning die je dagelijks leven beïnvloedt. Een angst- en piekerstoornis komt relatief vaak voor: 29% van de Nederlanders krijgt een keer in het leven een angststoornis.

Dwangstoornis

Een dwangstoornis (een obsessieve-compulsieve stoornis, OCD) ontstaat door angst; je zoekt een manier om je angst en innerlijke onrust onder controle te houden. Soms blijft het bij denken dat je bepaalde dingen moet doen (dwanggedachten of obsessies), en soms moet je deze gedachten ook echt uitvoeren. Onder een dwangstoornis vallen verschillende varianten, zoals smetvrees, BDD (Body Dismorphic Disorder) waarbij je je obsessief zorgen maakt over je uiterlijk en hypochondrie waarbij je je extreme zorgen maakt over je gezondheid. Ook een verzamelstoornis (verzamelwoede of hoarding), excoriatiestoornis (huidpulken) en trichotillomanie (haar uittrekken) zijn vormen van dwangmatig handelen.

Sociale angststoornis

Bij een sociale angststoornis voel je angst in relatie tot anderen. Je bent zo bang voor de reacties en kritiek van mensen in je omgeving dat het je beperkt. Sociale gelegenheden, zoals feesten, werkuitjes en zelfs een telefoongesprek, maken je bijvoorbeeld zenuwachtig en kan je daardoor zelfs willen vermijden. Ook spreken in of voor een groep, zoals tijdens een vergadering of een presentatie, kunnen je van je stuk brengen en zelfs leiden tot een paniekaanval.

Agorafobie (pleinvrees)

Mensen die last hebben van straat- of pleinvrees ervaren angst in of voor een bepaalde omgeving, meestal in situaties buitenshuis. Bijvoorbeeld in de trein of in een druk winkelcentrum. Ze zijn bang dat ze niet kunnen ontsnappen of dat er geen hulp is als er iets gebeurt. Door agorafobie kan het zijn dat je bepaalde plekken gaat vermijden, dingen niet meer alleen durft te doen of dat je zelfs je huis nauwelijks meer verlaat.

Specifieke fobieën

Andere specifieke angsten zijn bijvoorbeeld claustrofobie (de angst om opgesloten te zitten in kleine, afgesloten ruimten), emetofobie (angst voor overgeven), aviofobie (vliegangst), rijangst, hoogtevrees, angst voor spinnen, angst voor clowns en angst voor naalden of scherpe voorwerpen.

Specifieke klacht Vliegangst
Specifieke klacht Claustrofobie
Specifieke klacht Hypochondrie
Specifieke klacht Agorafobie
Specifieke klacht Angst voor clowns
Specifieke klacht Verlatingsangst
Specifieke klacht Bindingsangst
Specifieke klacht Paniekstoornis
Specifieke klacht Faalangst
Specifieke klacht Emetofobie
Specifieke klacht Smetvrees
Specifieke klacht Sociale angststoornis
Specifieke klacht Paniekaanval
Specifieke klacht Rijangst 
Specifieke klacht Vliegangst

Dat onbehaaglijke gevoel wanneer je opstijgt en alleen al de gedachte aan lange vluchten op een enorme hoogte:… Verder lezen

Specifieke klacht Claustrofobie

Er is geen trap en je staat in de lift. De deuren gaan langzaam dicht. Je kijkt onrustig… Verder lezen

Specifieke klacht Hypochondrie

Iedereen wordt weleens geconfronteerd met ziekte. Je leest erover in het nieuws, of het overkomt jou of een… Verder lezen

Specifieke klacht Agorafobie

Vermijd je bepaalde plekken? Durf je niet naar dat drukke winkelcentrum of breekt het zweet jou uit in… Verder lezen

Specifieke klacht Angst voor clowns

Hoe ontstaat deze angst en wat kan je eraan doen? Zijn clowns in jouw ogen vermaak of wekt… Verder lezen

Specifieke klacht Verlatingsangst

Ben jij bang om verlaten te worden door degenen die er voor jou toe doen? Zelfs als er… Verder lezen

Specifieke klacht Bindingsangst

Bindingsangst kan heel ingrijpend zijn, bijvoorbeeld als het problemen veroorzaakt in relaties of zelfs een relatie in de… Verder lezen

Specifieke klacht Paniekstoornis

Iedereen is wel eens angstig. In sommige situaties is het heel normaal om bang te zijn. Maar het… Verder lezen

Specifieke klacht Faalangst

Faalangst is de angst om te falen. Je bent bang dat je iets niet kan. Bijna iedereen heeft… Verder lezen

Specifieke klacht Emetofobie

Emetofobie, de angst voor overgeven, kan ervoor zorgen dat je bepaalde alledaagse situaties gaat vermijden. Durf je bijvoorbeeld… Verder lezen

Specifieke klacht Smetvrees

Maak je geobsedeerd het huis schoon of was je tientallen keren per dag je handen? Als je smetvrees… Verder lezen

Specifieke klacht Sociale angststoornis

Een sociale angststoornis, ook wel sociale fobie genoemd, kan een grote impact hebben op je leven. Waar anderen… Verder lezen

Specifieke klacht Paniekaanval

Als je een paniekaanval hebt, word je overvallen door intense angst en/of een extreem ongemakkelijk gevoel. Soms heeft… Verder lezen

Specifieke klacht Rijangst 

Met klamme handen grijp je het stuur vast. Je hart bonkt in je keel en je lichaam trilt…. Verder lezen

Oorzaken angststoornissen

Waarom heb ik angstklachten? Waarom de een wel een angststoornis ontwikkelt en de ander niet, heeft met deze factoren te maken:

  • Omgevingsfactoren: de invloed van de (sociale) omgeving. Een kind kopieert bijvoorbeeld de angsten van (een van) zijn ouders.
  • Individu-specifieke ervaringen: wat jijzelf persoonlijk hebt meegemaakt. Je hebt bijvoorbeeld vliegangst omdat je een keer hevige turbulentie hebt meegemaakt.
  • Ingrijpende gebeurtenissen: dit kunnen positieve of negatieve gebeurtenissen zijn in het leven waardoor je aan jezelf gaat twijfelen. Voorbeelden van ingrijpende gebeurtenissen zijn geboorte, dood, scheiding, promotie of een verhuizing.
  • Middelengebruik: angst en paniek komt regelmatig voor na het gebruiken van (party)drugs.
  • Lichamelijke factoren: angst kan horen bij lichamelijke aandoeningen, zoals een afwijking van de schildklier of dementie.
  • Psychische factoren: hierbij is het belangrijk om je eigen angst de baas te worden. Het is van belang angstige situaties niet te vermijden. Op deze manier wordt de angst namelijk alleen maar erger.

Gevolgen van een angststoornis

Mensen met een angststoornis gedragen zich vaak op twee manieren: ze vermijden situaties of ze gaan de situatie aan en kiezen daarbij altijd voor veiligheid. Angstige mensen kunnen slecht tegen spanning en onzekerheid, en dus zorgen ze dat ze niet in bepaalde situaties terechtkomen of ze gaan spannende situaties uit de weg. Ook stellen ze beslissingen vaak uit. Ze gaan bijvoorbeeld elk jaar naar dezelfde plek op vakantie en ze gaan confrontaties uit de weg. Als ze niet graag bellen, kiezen ze bijvoorbeeld vaker voor een mail of berichtje via WhatsApp in plaats van toch de telefoon te pakken. Angstige mensen zijn altijd voorbereid op de angst, en zullen om die angst onder controle te houden kiezen voor (een gevoel van) veiligheid. Zijn ze bijvoorbeeld bang om te hyperventileren? Dan zorgen ze er altijd voor dat ze een plastic zakje bij zich hebben. Ook zullen ze dingen overmatig checken (dwangstoornis), overmatig plannen en veel geruststelling vragen.

Daarnaast verdringen ze vaak angst (vluchten) door veel te eten en soms ook door alcohol, drugs of kalmerende middelen te gebruiken. Het nadeel van dit gedrag is dat je niet leert dat datgene waar je bang voor bent, niet altijd uitkomt of niet zo erg is als verwacht. Je leert jezelf aan dat jouw beschermgedrag goed is, omdat de angst niet gebeurt. Dat geeft rust. Maar op de lange termijn wordt de angst met deze ‘strategie’ vaak groter en juist moeilijker om ervan af te komen. Als je steeds meer situaties gaat vermijden, kan dit enorm lastig worden in je dagelijks leven.

Angst in combinatie met...

Angst is de emotie die schuilgaat achter bijvoorbeeld onzekerheid, perfectionisme, een negatief zelfbeeld, faalangst en the fear of missing out (fomo). Angstklachten komen vaker voor in combinatie met onder meer depressie, stress en trauma.

Angst en depressie

Angstklachten kunnen een negatieve invloed hebben op de kwaliteit van je leven. Iemand met een angststoornis heeft meer kans op depressie. Angststoornissen komen relatief vaak voor met een depressie als secundaire stoornis.

Angst en stress

Angst is een normale reactie op stress. Sterker nog: stress en angst gaan vaak samen, de reactie is hetzelfde. Je kan angst zien als de belangrijkste uiting van stress in de hersenen, waardoor je de stresshormonen cortisol en adrenaline aanmaakt. Bang worden van een stressfactor is een goede reactie, want daardoor pas je je gedrag aan. Bij chronische stress kunnen angststoornissen ontstaan.

Angst en trauma

De term trauma gebruiken we als iemand na een schokkende gebeurtenis last blijft houden van gevoelens van angst, woede of eenzaamheid. De gebeurtenis was zo heftig, ongewoon, pijnlijk, schokkend of extreem dat het niet lukt om ermee om te gaan. Iemand is meer gespannen, prikkelbaar en vermijd misschien situaties die doen denken aan het trauma uit angst. Als je de gebeurtenis regelmatig herbeleeft, kan het zijn dat je een posttraumatische stress-stoornis (PTSS) hebt. Voorheen viel PTSS in de categorie angststoornis, maar in de DSM-5 (het diagnostisch en statistisch handboek van psychiatrische aandoeningen) valt PTSS nu onder psychotrauma- en stressor gerelateerde stoornissen.

Angst in relaties

Als je angst hebt in relatie tot anderen, komt dit vaak voort uit hechtingsproblematiek. Als veilig gehecht persoon ga je relaties met anderen in vertrouwen tegemoet. Je durft je kwetsbaar op te stellen, grenzen te stellen en je behoeften aan te geven. Ben je angstig gehecht, dan heb je vaak weinig basisvertrouwen in jezelf en in relaties. Dit kan zich uiten in verlatingsangst. Iemand met verlatingsangst of separatieangst is bang om gescheiden te worden van degene aan wie hij/zij gehecht is. Iemand is bijvoorbeeld bang voor afwijzing en krijgt graag bevestiging van naasten. Als je het juist moeilijk vindt om je aan iemand te hechten, noem je dat ook wel bindingsangst.

Luister de podcast Waar wacht je op?

Waar komen angsten en paniek vandaan? En hoe ga je ermee om?

Behandeling van angstklachten en angststoornis

Angstklachten kunnen een grote impact hebben op jouw leven. Angst kan ervoor zorgen dat je niet altijd de dingen doet die je wil doen. Wil jij de regie weer terug? Een leven leiden zonder angst? En weer vol in het leven staan? Angstklachten zijn goed te behandelen.

Onze psychologen kunnen jou helpen om je angst te overwinnen met behulp van verschillende behandelvormen. Bijvoorbeeld met cognitieve gedragstherapie, exposure therapie en EMDR. Hoe jouw behandeling er precies uit ziet, is afhankelijk van jouw situatie en behoeften. De psycholoog past de behandeling aan jou aan. Lees meer over de behandeling van angstklachten en een angststoornis.

Meer informatie over angst

Meer lezen over angst? Je vindt meer betrouwbare informatie op: Thuisarts en GGZ standaarden.

Informatie gecontroleerd door expert

De informatie op deze pagina is gecontroleerd en goedgekeurd door . Demi is psycholoog in Amsterdam en gespecialiseerd in het behandelen van angst. Ze is aangesloten bij Psyned en het NIP.

Deze psychologen helpen je graag bij Angst

Bekijk hun profiel en plan je gratis adviesgesprek in.

afbeelding aanbeveling

Maaike: "Iedere dag had ik paniekaanvallen."

Maaike haar angststoornis hield haar leven volledig in z'n greep. Tot ze hulp zocht.

Informatie gecontroleerd door expert

De informatie op deze pagina is gecontroleerd en goedgekeurd door . Demi is psycholoog in Amsterdam en gespecialiseerd in het behandelen van angst. Ze is aangesloten bij Psyned en het NIP.

Waar wacht je op?

Bel van maandag tot en met vrijdag (08.30-17.00 uur) naar 085-4014720 of plan hieronder je adviesgesprek in.

Psyned