Stress

Iedereen ervaart weleens stress, maar wat als het langer aanhoudt, hevig is of je stressklachten ervaart? Ernstige stressklachten dragen bij aan de ontwikkeling van een burn-out, depressie of angststoornis. Dat wil je voorkomen.

Maak jij je zorgen over jouw stressniveau en wil jij weten hoe je stress vermindert? Dan helpen wij je graag met passende hulp, maar ook aan relevante informatie.

Lees hier wat stress precies is, welke symptomen er zijn, wat de oorzaken zijn, welke gevolgen het kan hebben en hoe je stress vermindert.

Ervaar je veel stressklachten?
Bel dan even met onze huispsycholoog. Zij beantwoordt graag al je vragen en geeft je persoonlijk advies. Bel nu: 085-4014720

Laatste update: 27-12-2021

Wat is stress?

Stress betekent dat de draaglast groter is dan de draagkracht. Je voelt spanning en druk en hebt het gevoel dat je niet aan de eisen kan voldoen die aan jou gesteld worden. Gezonde stress is nodig om goed te kunnen functioneren, maar het moet niet te heftig zijn of te lang aanhouden. Dan hebben we het namelijk over ongezonde stress.

Situaties waarin je stress kan ervaren zijn als je bijvoorbeeld nog bergen werk te verzetten hebt en de deadline steeds dichterbij komt. Of je ervaart vakantiestress omdat je morgen naar de zon vertrekt en de koffers nog niet zijn ingepakt. Of als er over een uur visite op de stoep staat en je moet nog beginnen met het huis opruimen. Maar er zijn een hele hoop situaties te bedenken waarin je ongezonde stress kunt ervaren, zoals bij het overlijden van een naaste of stress bij financiële problemen.

Gezonde en ongezonde stress

Stress kun je onderscheiden tussen gezonde en ongezonde stress. Het is normaal om in bepaalde situaties spanning te krijgen, zoals bij een belangrijke presentatie of bij een (rij)examen. Dat is onschuldig en noemen we ook wel acute stress. Na de situatie herstelt de balans namelijk weer en krijgt je lichaam rust. Maar er zijn ook situaties waarin je langdurig onder stress staat, zoals bij stress door je relatie of een scheiding, trauma, verlies, een hoge werkdruk of studiestress. Hierbij hebben we het ook over chronische stress. Als dit het geval is, dan is er geen balans tussen inspanning en ontspanning en herstel je lichaam niet. Dit is ongezonde stress.

Acute stress

Acute stress zorgt ervoor dat je zo goed mogelijk functioneert in een noodsituatie, zoals bij gevaar of een intense inspanning. Je bloeddruk en hartslag stijgen, je ademhaling versnelt en je lichaam maakt adrenaline aan. Als het gevaar voorbij is, of je hebt de taak voltooid komt je lichaam weer tot rust en moet je herstellen.

Chronische stress

Als je continu het gevoel hebt dat je onder spanning staat, of moet ‘vechten’ of ‘vluchten’ spreken we van chronische stress. Ook als je niet uit een stresstoestand raakt als het gevaar voorbij is dreigt chronische stress.

Chronische stress heeft een negatieve invloed op hoe jij je voelt. Je spieren spannen zich constant aan, je bent vermoeid, kunt je moeilijk concentreren of heb last van veel (spannings)hoofdpijn. Door chronische stress verhoog je de kans op overprikkeling, hartritmestoornissen en liggen andere psychische klachten zoals een burn-out, angststoornis en depressie op de loer bij deze aanhoudende, ongezonde stress.

Stress symptomen

De meest voorkomende symptomen bij stress zijn:

  • versnelde hartslag en/of ademhaling
  • veel of juist weinig eetlust
  • vermoeidheid
  • duizelingen
  • hoofdpijn

De symptomen die je ervaart bij stress noemen we stressreacties. De één ervaart bepaalde symptomen meer dan de ander. Het is belangrijk dat je de signalen van stress herkent, maar wat zijn stress symptomen en welke komen vaak voor?

Stress symptomen op 4 niveaus

1. Lichamelijke stress symptomen

Stress kan lichamelijke klachten veroorzaken. Lichamelijke reacties die bijvoorbeeld regelmatig voorkomen bij stress zijn:

Door chronische stress raak je uitgeput waardoor jij je vermoeid kan voelen. Voldoende slapen is dus belangrijk, maar dit is lastig als je door stress slaapproblemen hebt. Ontdek hier hoe jij van je slaapproblemen afkomt.

2. Emotionele- en cognitieve stress symptomen

Onder invloed van stress komen bepaalde emoties voor, zoals frustratie, boosheid, prikkelbaarheid en angst. Angst is een natuurlijke stressreactie, maar chronische stress zorgt er ook voor dat jij je misschien constant angstig voelt, zonder dat daar een directe reden voor is.

Ook worden mentale processen, waaronder de informatieverwerking, verstoord door stress. Op cognitief gebied kun je hierdoor deze klachten herkennen:

  • obsessieve gedachten
  • vergeetachtigheid
  • concentratieproblemen
  • piekeren

3. Stress symptomen in gedrag

Je kan ook stress symptomen op gedragsniveau krijgen. Op gedragsniveau komen de volgende stressreacties voor:

  • vermijding
  • agressie
  • te veel/te weinig eten
  • overmatig actief zijn
  • te veel tegelijk doen
  • meer roken
  • meer alcohol drinken

Bij het gebruik maken van verslavende middelen maakt je lichaam steeds dopamine aan wat voor een genotsgevoel zorgt. Als je stress ervaart is het daarom verleidelijk om (meer) te roken of om te vluchten in alcohol of drugs en zo kun je een verslaving of andere problemen ontwikkelen.

4. Stress symptomen in sociale omgeving

Als je stress ervaart kun je dit ook merken in de interactie met je omgeving. Stress kan bijvoorbeeld leiden tot verminderde belangstelling voor de omgeving en conflicten thuis of op werk.

Herken jij deze stress symptomen?

Het kan zijn dat je een (beginnende) burn-out hebt. Check jouw symptomen met onze gratis burn-out test en krijg gelijk meer inzicht.

Wat zijn de oorzaken van stress?

Er zijn verschillende oorzaken van stress. De meest voorkomende oorzaken zijn ziekte of overlijden van een naaste en hoge werkdruk. Oorzaken van stress, oftewel stressoren verdelen we onder in twee verschillende categorieën: psychologische stressoren en fysiologische stressoren.

Psychologische en fysiologische oorzaken stress
Psychologische stressoren zijn situaties, opmerkingen, personen of gebeurtenissen die je negatief of bedreigend opvat. Voorbeelden hiervan zijn: scheiding, deadlines op werk, studiedruk. Fysiologische stressoren zijn vooral belastend voor je lichaam. Voorbeelden hiervan zijn: pijn, ziekte en verwondingen.

Je kan ziek worden door stress doordat stress je immuunsysteem aantast. Je wordt zwakker door de gevolgen van stress. Hierdoor kun je last krijgen van maagpijn of hoofdpijn.

Voorbeelden van oorzaken stress

Stress kent veel verschillende oorzaken. Misschien herken jij je in één van deze voorbeelden.

Werkstress
1 op de 7 werknemers ervaart werkstress. Zij ervaren stress in hun werksituatie en dat komt vaak door een hoge werkdruk. Als jij je hierin herkent is de kans groot dat jouw werkdruk ook te hoog is en een te grote belasting voor je is. Vaak functioneer jij hierdoor slechter op werk. Neem werkstress altijd serieus want het kan een teken zijn dat je te veel hooi op je vork neemt en uiteindelijk leiden tot verzuim.

Studiestress
Ook studenten hebben steeds vaker last van stress. Steeds meer studenten kampen met een burn-out doordat ze veel druk ervaren tijdens hun studententijd. Wil je weten wat je als student kan doen om stress te verminderen? Lees tips in onze blogs ‘Eerste hulp bij stress’ en ‘4 tips tegen studiestress’.

Stress na overlijden dierbare
Het verliezen van een dierbare is een ontzettend zwaar rouwproces wat samengaat met een hoop emoties. Dit proces vraagt ontzettend veel van je en zorgt vaak ook voor veel stress. Daarnaast kun je na het overlijden van een dierbare ook slechter slapen, kun je je moeilijker concentreren en gaan dingen soms simpelweg langs je heen. Ook dat kan weer zorgen voor de mogelijke frustraties en stress.

Stress bij (chronische) lichamelijke ziekte
Als je te maken krijgt met een (chronische) ziekte, kan dit een hoop onzekerheid met zich meebrengen. Je weet namelijk niet altijd meteen wat er gaat gebeuren en hoe de ziekte zich zal ontwikkelen. En dat kan voor mensen erg stressvol zijn.

Stress door relatie
Een goed relatie gaat niet vanzelf. Daar moet je iets voor doen. En de ene periode gaat dat heel makkelijk en weer andere periode is weer het keihard werken. Relatieproblemen kunnen dus zeker ook stress opleveren. Helemaal in tijden van corona waarin de maatregelen constant veranderen, er weinig leuks te doen is en je vaak op elkaar lip zit.

Stress bij financiële problemen
Geldproblemen kunnen ontzettend veel stress opleveren. Je ligt misschien wel nachten wakker, ervaart angst of het heeft invloed op je zelfvertrouwen of sociale kring. Daardoor kan het hebben van schulden zelfs de oorzaak zijn van psychische klachten. Helemaal als je (nog) niet weet hoe je uit de financiële problemen gaat komen.

Gevoeligheid voor stress

Iedereen ervaart stress anders. Misschien ervaar jij al snel (te veel) stress, of heb jij er juist minder snel last van. De manier waarop je stress ervaart is van een aantal factoren afhankelijk:

Karaktereigenschappen
Als je optimistisch bent ingesteld ben je vaak minder gevoelig voor stress dan wanneer je pessimistisch bent ingesteld. Daarentegen maken eigenschappen als hoogsensitiviteit, moeite met grenzen aangeven, loyaliteit, faalangst en ambitie je juist gevoeliger voor stress.

Andere eigenschappen die een risico vormen voor stress zijn bijvoorbeeld perfectionisme, prestatiegerichtheid, competitiedruk, slecht in plannen en een groot verantwoordelijkheidsgevoel.

Je omgeving
Als je in je jeugd (de eerste vier levensjaren) wordt blootgesteld aan hevige stress, maakt dit je gevoeliger voor latere stressoren; net als traumatische ervaringen en een instabiele omgeving.

Als je juist een goed sociaal leven hebt, en bijvoorbeeld na een lange dag tijdens een gesprek met je partner alles kan ventileren, verlaagt dit de kans op stress.

Genetisch
Een moeder met een hoge stressgevoeligheid kan dit in de eerste acht weken al overdragen op haar kind. Haar eigen hoge cortisolspiegels kunnen ervoor zorgen dat ze het kindje een levenslange bovengemiddelde stressgevoeligheid van het brein meegeeft. Hierdoor kan dat breintje eenmaal buiten de buik al bij milde stressoren flink over de rooie gaan (ook in de volwassenheid).

Mate van controle
De mate van behoefte aan controle is ook mede bepalend voor wanneer je stress ervaart. Als je graag de touwtjes in handen houdt, bevind je jezelf in een situatie die gebaseerd is op angst. Je bent bang om zaken los te laten en voor het onbekende.

Wat zijn de gevolgen van stress?

Langdurige stress kan samengaan met of uitmonden in een burn-out, een depressie of angststoornis. Als je continue stress ervaart en de balans tussen inspanning en ontspanning verstoord raakt heeft dat gevolgen.

Psychische gevolgen van stress

Door chronische stress kan je brein ontregeld raken en invloed hebben op je rationele en emotionele systeem. Verschillende hersengebieden werken door langdurige stress niet zoals normaal of raken zelfs beschadigd.

Stress kan uitmonden in een burn-out, maar ook een rol spelen bij het ontwikkelen van stemmingsstoornissen (zoals depressie), en angststoornissen. Ook kan stress een trigger zijn die tot psychotische klachten leidt.

Lichamelijke gevolgen van stress

Door minder witte bloedcellen in jouw lichaam, is een verzwakt afweersysteem één van de gevolgen zijn van chronische stress. Als er minder witte bloedcellen in jouw lichaam aanwezig zijn kan jouw lichaam zich minder goed verdedigen tegen ‘indringers’ (bacteriën, parasieten en virussen). Hierdoor heb je meer kans op bijvoorbeeld griep en verkoudheid.

Ook het stresshormoon cortisol dat het immuunsysteem onderdrukt kan het afweersysteem verzwakken. Want in een ‘noodsituatie’ is overleven belangrijker dan jouw gezondheid.

Bij chronische stress blijft je afweersysteem kwetsbaar en dit maakt je gevoeliger voor verschillende ziektes. Zo wordt onder andere gezegd dat cortisol hierdoor een rol speelt bij het ontwikkelen van Diabetes 2, hart- en vaatziekten, spijsverteringsklachten en kanker.

De invloed van chronische stress op jouw hersenen

Chronische stress heeft een negatieve invloed op het functioneren van jouw brein. Verschillende hersengebieden, zoals de hippocampus en de amygdala, kunnen door chronische stress beschadigd raken.

Dit kan bijvoorbeeld leiden tot geheugenproblemen, het ontwikkelen van een depressie of angststoornis, of een stroom van negatieve emoties. Ook blijft bij een slecht functionerende hippocampus jouw lichaam cortisol aanmaken. Wat de hippocampus weer beschadigt.

Stress tijdens zwangerschap

Als je veel stress ervaart tijdens je zwangerschap kan dit nadelige gevolgen hebben voor jou en jouw kindje. Er bestaat een verband tussen vroeggeboorte en stress. Daarnaast kan een verhoogd cortisolgehalte tijdens je zwangerschap het stressmechanisme van jouw kindje ontregelen en een rol spelen bij het ontwikkelen van verschillende gedragsproblemen. Maar ook kan stress tijdens je zwangerschap zich ontwikkelen tot een postnatale depressie. Bijvoorbeeld als de oorzaak van de stress te maken heeft met onzekerheid, perfectionisme of (onverwachte) sociale factoren, zoals het overlijden van een dierbare of weinig steun van je partner en/of omgeving.

Manieren om stress te verminderen

In onze samenleving worden we constant geprikkeld en staan we vaak onder veel stress. Al hebben we dit niet altijd door. Totdat de stressklachten de overhand (dreigen te) nemen en je een duidelijk signaal geven dat het tijd is om de dingen anders aan te pakken. En dat is belangrijk. Zo zorg je er namelijk voor dat de stress niet leidt tot andere psychische klachten, zoals een burn-out, depressie of

Maar hoe stress ook je vriend kan worden? Daar zijn gelukkig genoeg manieren voor. Op onze stress verminderen pagina geven we je tips tegen stress en lees je alles over stress verminderen.

Ontspannen bij stress
Als je onder (langdurige) stress staat, is ontspanning ontzettend belangrijk. Daarmee breng je je systeem weer in balans en krijg je lichaam de kans om te herstellen. De kans bestaat dat het je niet meteen lukt te ontspannen. Laat je daar niet door uit het veld slaan, maar blijf momenten van ontspanning creëren in je dagelijks leven. Denk aan:

  • wandelen in de natuur
  • de tijd ergens voor nemen, zoals koken, een boek lezen of luisteren, muziek luisteren, puzzelen of een andere hobby waar je jezelf nooit de tijd voor gunde
  • yoga, mindfulness, mediteren of ademhalingsoefeningen. Op deze pagina vind je een uitgeschreven ademhalingsoefening en op ons YouTube kanaal bieden we 14 gratis mindfulness oefeningen aan
  • van je afschrijven in een (dag)boekje kan ontzettend veel ruimte geven, maar ook het opschrijven wat jou energie geeft en dat vervolgens gaan doen helpt bij het verminderen van stress

Hulp bij stress en psychische klachten

Als het je zelf niet lukt om de stress te verminderen of de klachten worden erger, dan zijn er gelukkig altijd nog genoeg mogelijkheden voor hulp en begeleiding hierbij. Ook als je nog niet precies weet hoe deze hulp eruitziet. Bel naar 085-4014720 of vul ons contactformulier in voor een persoonlijk advies, wij denken graag met je mee.

Meer lezen over stress? Je vindt meer betrouwbare informatie op: Thuisarts en GGZ standaarden.

Neem stressklachten serieus

Wanneer je stressklachten ervaart is het goed om dit aan te pakken. Ernstige stressklachten kunnen bijdragen aan de ontwikkeling van een burn-out, depressie of angststoornis. Benieuwd hoe een psycholoog jou kan helpen? Neem contact met ons op.

  • Persoonlijk advies
  • Geen wachtlijst
  • Direct een afspraak
Bel: 085-4014720
Zoek een psycholoog