Overprikkeld

Als je overprikkeld bent krijg je meer prikkels binnen dan je brein op dat moment kan verwerken. Dit zorgt ervoor dat jouw spreekwoordelijke emmer overloopt. Iedereen kan overprikkeld raken, maar de één raakt sneller overprikkeld dan de ander. Waar de één overprikkeld raakt op feestjes of een drukke netwerkbijeenkomst, heeft de ander daar al tijdens een vergadering of een bezoekje aan de supermarkt last van. Daarnaast komt overprikkeling relatief vaak voor bij mensen met hersenletsel, autisme of ad(h)d. Overprikkeling is vaak niet vanaf de buitenkant te zien, maar kan veel impact op iemand hebben.

Wat is overprikkeld zijn?


Prikkels zijn stukjes informatie die je via je zintuigen (zien, horen, ruiken, voelen, proeven) binnenkrijgt. Over het algemeen worden deze prikkels door jouw brein verwerkt, maar wanneer dit niet (meer) lukt raak je overprikkeld. Sommige mensen zijn overgevoelig voor prikkels waardoor zij snel overprikkeld raken. Wanneer je overspannen bent of een burn-out hebt ben je bijvoorbeeld gevoeliger voor prikkels. Je kunt hierdoor weinig hebben, waardoor twee uur werken je al te veel kan zijn. Waar de één zonder probleem zich in drukke omgevingen bevindt is voor een ander een groep van 10 mensen al te veel. Doordat overprikkeling vaak niet aan de buitenkant zichtbaar is, stuiten mensen die dit (snel of vaak) ervaren soms op onbegrip.

Wanneer raak je sneller overprikkeld?


overprikkelingDit kan verschillende oorzaken hebben. Het kan bijvoorbeeld zijn dat je brein de prikkels die je binnenkrijgt niet goed filtert, waardoor je te veel prikkels binnen krijgt. Een andere oorzaak is dat je brein geen onderscheid maakt tussen hoofd- en bijzaken. Hierdoor hoor je tijdens een gesprek bijvoorbeeld niet alleen de stem van degene met wie je spreekt, maar ook het tikken van de klok die aan de muur hangt. Dit kan erg vermoeiend zijn en leiden tot concentratiemoeilijkheden. Wat ook kan is dat je prikkels te hard binnenkrijgt. Hierdoor komt een geluid bij jou bijvoorbeeld luider binnen dan bij andere mensen of word je sneller emotioneel.

Welke soorten overprikkeling zijn er?


We kunnen drie soorten overprikkeling onderscheiden: zintuiglijke overprikkeling, emotionele overprikkeling en cognitieve overprikkeling. Bij zintuiglijke overprikkeling wordt de informatie die via de zintuigen binnenkomt niet of slecht verwerkt. Wanneer je emotionele overprikkeling ervaart heb je moeite om je emoties te reguleren. Hierdoor word je bijvoorbeeld sneller emotioneel en/of komen emoties harder binnen. Dit kan ertoe leiden dat je overvallen wordt door intense huilbuien. Tot slot is er nog cognitieve overprikkeling. Dit speelt op het gebied van leren en denken. Je brein kan alle gegevens die binnenkomen niet goed verwerken. Hierdoor kunnen bijvoorbeeld jouw eigen gedachten, dingen die je moet onthouden, naar iemand luisteren en/of het tempo waarin de informatie verwerkt moet worden erg vermoeiend zijn.

Gevolgen van overprikkeld zijn


Als je lang overprikkeld bent kan dat vervelende gevolgen hebben. Zo kun je last krijgen van hoofdpijn, verhoogde hartslag, een onrustig gevoel en evenwichtsproblemen. Daarnaast kan het zijn dat je moeilijker uit je woorden komt, je moeilijker kunt concentreren en vergeetachtiger bent. Ook kun je emotionele klachten krijgen zoals sneller geïrriteerd raken, sneller gaan huilen en/of sneller ongeduldig worden. Als je voor een langere tijd overprikkeld bent kunnen de gevolgen nog ingrijpender zijn. Je lichaam produceert voor een langere tijd stresshormonen. Wanneer je voor een langere tijd overprikkeld bent kun je onder andere last krijgen van ernstige vermoeidheid, slaapproblemen, depressie, overspannenheid, maag- en darmklachten, en hartklachten.

Overprikkeling kan ervoor zorgen dat je niet vaak buiten je vertrouwde omgeving komt omdat je bang bent dat de prikkels je te veel worden. Je gaat bijvoorbeeld niet naar het winkelcentrum of feestjes en zoekt in plaats daarvan liever een prikkelarme omgeving op. Daarnaast kan het zijn dat wanneer je overprikkeld bent geraakt dit nog voor een langere tijd invloed op je heeft. Je hebt tijd nodig om bij te komen. Hierdoor moet je bijvoorbeeld afspraken afzeggen of een dag thuisblijven van werk of school. Dit kan je een vervelend gevoel geven. Je bent bijvoorbeeld bang voor onbegrip vanuit je omgeving. Omdat overprikkeling vaak niet zichtbaar is, is het voor andere niet altijd goed te begrijpen. Toch weet jij het beste hoe jij jezelf voelt en doe je er goed aan om naar je lichaam te blijven luisteren, ongeacht de reacties van anderen.

Overprikkeling en hoogsensitiviteit

Als je hoogsensitief bent komen prikkels meer en harder bij jou binnen en beleef je ze intenser. Het is voor een hoogsensitief persoon moeilijker om prikkels te filteren; er komt van alles tegelijkertijd binnen en je moet al die prikkels verwerken. Hierdoor kun jij sneller overprikkeld raken. Lees hier meer over hoogsensitiviteit.

Wat te doen als je overprikkeld bent?


We maken onderscheid tussen acute (op de korte termijn) en chronische overprikkeling (op de lange termijn). Heb je last van acute overprikkeling? Dan kan het helpen om de oorzaak te vinden en een rustige (prikkelarme) omgeving op te zoeken. Neem de tijd die jij nodig hebt en ga iets doen waar jij op dat moment behoefte aan hebt. Bij chronische overprikkeling is er meer nodig om het op te lossen. Ook daarbij is het in ieder geval belangrijk dat jij rust neemt. Daarnaast kan het verstandig zijn om professionele hulp te zoeken, bijvoorbeeld bij een psycholoog. Samen kunnen jullie kijken wat jij nodig hebt om te ontprikkelen en wat er nodig is om in de toekomst overprikkeling te voorkomen. Ben je op zoek naar een psycholoog die jou kan helpen? Neem dan contact op met ons verwijsteam.

Wat als je (chronisch) overprikkeld bent?

Het is belangrijk om overprikkeling serieus te nemen. Heb je behoefte aan professionele ondersteuning? Neem dan contact met ons op. Wij geven jou graag een advies op maat en plannen wanneer gewenst direct een afspraak voor je in bij een psycholoog.

  • Persoonlijk advies
  • Geen wachtlijst
  • Direct een afspraak
Bel: 085-4014720
Zoek een psycholoog