Overprikkeld

Wat is overprikkeling?

Prikkels zijn stukjes informatie die je via je zintuigen binnenkrijgt. Denk aan wat je ziet, hoort, ruikt, proeft of voelt. Dit noemen we externe prikkels. Maar ook wat er in je lichaam en hoofd gebeurt, zoals pijn, gedachten of emoties, zijn prikkels. Dit noemen we interne prikkels.

Je brein verwerkt al deze prikkels meestal automatisch. Het kiest welke informatie belangrijk is en filtert de rest weg, vaak zonder dat je het merkt. Wanneer je overprikkeld raakt, lukt dat filteren minder goed. Het kan dan voelen alsof je meer prikkels tegelijk binnenkrijgt of het kost je meer energie om ze te verwerken.

Hoe gevoelig je bent voor prikkels verschilt per persoon. De een voelt zich prettig op een druk festival met veel mensen en harde muziek. De ander komt juist tot rust tijdens een rustige wandeling in het bos.

Kenmerken van overprikkeling

Als je overprikkeld raakt, kan dat zich op verschillende manieren laten merken. Misschien herken je één of meerdere van deze signalen:

• Prikkels komen harder binnen dan normaal
• Het voelt alsof alle prikkels even belangrijk zijn
• Moeite met focussen of nadenken
• Je raakt sneller geïrriteerd, boos of emotioneel
• Vermoeidheid
• Hoofdpijn

Wanneer raak je sneller overprikkeld?

Overprikkeling kan verschillende oorzaken hebben en heeft vaak te maken met hoe je brein prikkels verwerkt. Soms kunnen prikkels sterker binnenkomen, waardoor geluiden harder lijken of licht feller aanvoelt. Ook kan het zijn dat je brein minder goed onderscheid maakt tussen wat belangrijk is en wat niet, waardoor er te veel tegelijk binnenkomt.

Daarnaast kan je brein moeite hebben om prikkels samen te voegen. Je ziet bijvoorbeeld een mond bewegen en hoort een stem. Normaal hoort dat bij elkaar, maar soms ervaar je dit als losse prikkels. Dat kan verwarrend en vermoeiend zijn.

Hoe gevoelig je bent voor prikkels verschilt per persoon en hangt ook samen met stress en je persoonlijkheid.

Welke soorten overprikkeling zijn er?

We onderscheiden drie soorten overprikkeling: zintuiglijke overprikkeling, emotionele overprikkeling en cognitieve overprikkeling. Bij zintuiglijke overprikkeling wordt de informatie die via de zintuigen binnenkomt niet of slecht verwerkt. Als je emotionele overprikkeling ervaart, heb je moeite om je emoties te reguleren. Hierdoor word je bijvoorbeeld sneller emotioneel en/of komen emoties harder binnen. Dit kan ertoe leiden dat je overvallen wordt door intense huilbuien. Tot slot is er nog cognitieve overprikkeling. Dit speelt op het gebied van leren en denken. Je brein kan alle gegevens die binnenkomen niet goed verwerken. Hierdoor kunnen bijvoorbeeld jouw eigen gedachten, dingen die je moet onthouden, naar iemand luisteren en/of het tempo waarin de informatie verwerkt moet worden erg vermoeiend zijn.

Gevolgen van overprikkeld zijn

Als overprikkeling aanhoudt, kan je lichaam langer stresshormonen blijven aanmaken, zoals cortisol en adrenaline. Je lichaam blijft daardoor in de stressstand, waardoor het steeds moeilijker wordt om tot rust te komen. Neem je geen tijd om te herstellen, dan kunnen klachten ontstaan zoals slaapproblemen, somberheid, burn-out of angst.

Misschien merk je dat je drukke plekken liever vermijdt, omdat je bang bent dat de prikkels te veel worden. Je gaat bijvoorbeeld niet naar het winkelcentrum of feestjes en zoekt in plaats daarvan liever een prikkelarme omgeving op. Dit kan moeilijk zijn en je een eenzaam gevoel geven. Overprikkeling kan ook nog een tijd doorwerken, waardoor je moet bijkomen en soms afspraken afzegt of thuisblijft. Omdat het vaak niet zichtbaar is, begrijpen anderen dit niet altijd.

Ik ben overprikkeld. Wat kan ik doen?

Als je overprikkeld bent, helpt het om even een pauze te nemen. Zoek een rustige plek en sta stil bij hoe het met je gaat. Probeer te ontdekken waar de overprikkeling vandaan komt. Is het licht te fel? Dan kan een zonnebril helpen. Is het geluid te veel? Dan kunnen oordopjes rust geven.

Overprikkeling kan ook stress veroorzaken. Je spieren spannen zich aan en je ademhaling gaat sneller. Het kan helpen om je lichaam tot rust te brengen en een gevoel van veiligheid te creëren. Dit kan door je ademhaling te vertragen. Adem rustig in door je neus en langzaam uit door je mond. Langzamer en langer uitademen kan helpen om je lichaam te laten ontspannen.

Wil je meer tips? Lees wat je kan doen bij overprikkeling.

Hulp bij overprikkeling

Bij chronische overprikkeling is er meer dan alleen rust nodig om het op te lossen. Het is verstandig om professionele hulp te zoeken, bijvoorbeeld bij een psycholoog. Samen kijken jullie naar wat jij nodig hebt om te ontprikkelen en hoe jij in de toekomst overprikkeling voorkomt. In alle gevallen geldt dat het goed is om naar je gevoel te luisteren. Heb je vragen of zorgen? Bel ons dan op 085 – 4014 720 of plan een adviesgesprek.