Dwangstoornis
Steeds je handen wassen, controleren of het gas uitstaat en jezelf afvragen of je de deur op slot hebt gedaan. Een dwangstoornis kan je leven volledig overnemen. Herken je dit soort gedachten of gewoontes? Dan heb je misschien last van een dwangstoornis. Wil jij weer de baas zijn over jouw hoofd en lichaam? We kunnen je helpen.
Snel de juiste hulp
- In ±15 minuten persoonlijk advies.
- Aandacht voor jouw verhaal.
- Gekoppeld aan een psycholoog die past.
Wat is een dwangstoornis?
Bij een dwangstoornis – ook wel een obsessieve-compulsieve stoornis (OCD) genoemd, of vroeger dwangneurose (in de psychologie gebruiken we dat woord niet meer) – heb je last van dwanggedachten en dwanghandelingen. Dwang komt vaak voort uit angst, onzekerheid of het gevoel dat iets niet ‘klopt’. De handelingen geven tijdelijk een gevoel van controle of opluchting. Je doet dit om de onrust in je hoofd minder te maken. Maar de ervaring leert dat de angst vaak alleen maar groter wordt.
Wat zijn dwanggedachten?
Bij dwanggedachten, die ook wel obsessies heten, heb je last van vervelende, nare gedachten. Zo kan je bijvoorbeeld telkens denken dat je huis in de brand staat of dat er iets gaat gebeuren met iemand van wie je houdt.
Wat zijn dwanghandelingen?
Met OCD kan het ook dat je steeds bepaalde handelingen van jezelf moet doen. Dat noemen we een dwanghandeling of compulsie. Je moet dan bijvoorbeeld 10 keer controleren of het gas uitstaat voordat je uit huis gaat. Of je moet 50 keer per dag je handen wassen omdat je bang bent om met bacteriën in aanraking te komen.
Voorbeeld van dwanggedachten en -handelingen
Je kan last hebben van alleen de dwanggedachten of de dwanghandelingen, maar ook van allebei. Vaak lopen ze in elkaar over. Stel je voor dat je bang bent dat er bij jou thuis wordt ingebroken. Als dwanggedachte vraag je jezelf dan vaak af: ‘Heb ik de voordeur wel op slot gedaan?’. Om zeker te weten dat de deur op slot zit, moet je van jezelf altijd 10 keer controleren of de deur dicht is voordat je weggaat. Ook al weet je dat de kans op een inbraak klein is, blijft de angst aan je knagen. De dwanghandeling geeft even rust, maar op de lange termijn maakt het de angst juist erger.
Wat zijn de symptomen van een dwangstoornis?
Een dwangstoornis ontstaat meestal door spanning en angst. Je hoofd probeert hiermee om te gaan. Daardoor ontstaan de dwanggedachten of dwanghandelingen. Samengevat, bij OCD heb je vaak last van één of meer van de klachten hieronder.
- Opdringerige, herhalende gedachten of beelden. Ze maken je angstig of onrustig.
- Je probeert de dwanggedachten te kalmeren met een andere gedachte of handeling.
- Je herhaalt steeds dezelfde handelingen.
- De dwanggedachten en –handelingen onderbreken je dagelijks leven.
- Je sociale leven lijdt onder de dwang.
Dwang en vergelijkbare stoornissen
OCD is een verzamelnaam voor dwanggedachten en dwanghandelingen. Er zijn ook stoornissen die hierop lijken. Hieronder zie je een paar bekende vormen uit deze groep.
Smetvrees
Bij smetvrees ben je erg bang voor vuil, bacteriën of besmetting. Je denkt steeds dat bepaalde dingen vies zijn, zoals de deurklink, het toilet of je eten. Om de stress die je hiervan krijgt te verminderen, voel je de hele tijd de drang om schoon te maken. Soms doe je dit tot in het extreme: je wast je handen kapot of bent de hele dag aan het schoonmaken.
Verzamelstoornis
Met een verzamelstoornis, ook wel verzamelwoede of hoarding genoemd, vind je het moeilijk om afstand te doen van spullen. Je voelt constant de behoefte om alles te bewaren – want stel je voor dat je het nog eens nodig hebt? De spullen in je huis stapelen zich hierdoor op. Uiteindelijk kan het zijn dat je nauwelijks ruimte hebt om te wonen en slapen, of dat dit niet meer veilig is. Opruimen lukt vaak pas als iemand je daarbij helpt, zoals een familielid, schoonmaker of hulpdienst.
Excoriatiestoornis
Je blijft bij deze stoornis aan je huid pulken. Het wordt ook wel huidpulkstoornis genoemd. Of misschien ken je de Engelse term wel: skin picking disorder. Doordat je maar aan je huid blijft pulken, raakt deze beschadigd. Toch lukt het vaak niet om ermee te stoppen. Het is namelijk jouw manier om te dealen met spanning en stress. Door te pulken voel je (even) de ontspanning waar je behoefte aan hebt.
Morfodysfore stoornis
Dit noemen we ook wel Body Dysmorphic Disorder (BDD) of ingebeelde lelijkheid. Als je BDD hebt, heb je een vertekend beeld over je eigen uiterlijk. Je bent ervan overtuigd dat één of meerdere delen van je lichaam lelijk zijn, terwijl anderen meestal niet eens zien wat je bedoelt. Je denkt hier vaak aan en schaamt je voor hoe je eruitziet. Hierdoor ben je eindeloos bezig met je uiterlijk of je vermijdt de spiegel juist helemaal.
Trichotillomanie
Bij trichotillomanie trek je vaak je haar uit, soms wel dagelijks. Daarom wordt dit ook wel de haaruittrekstoornis genoemd. Hierbij kan je je hoofdharen uittrekken, maar ook je wimpers of wenkbrauwen. Het uittrekken van je haren komt meestal doordat je stress of angst ervaart. Het helpt je om even niet aan je dwanggedachten te denken. Door het (tijdelijke) fijne gevoel ben je even van de spanning in je lichaam af. Je hebt niet altijd door dat je dit doet, waardoor je kan blijven doorgaan tot je een kale plek hebt.
Oorzaak dwangstoornis
Een obsessieve compulsieve stoornis heeft meestal geen duidelijke oorzaak. Maar er zijn wel dingen die kunnen meespelen bij het ontstaan ervan. Erfelijkheid, je lichaam, karakter en heftige levensgebeurtenissen kunnen allemaal invloed hebben op het ontstaan van de OCD.
- Erfelijkheid: Als iemand in je familie last heeft van een dwangstoornis, heb je een grotere kans om hier zelf ook last van te krijgen. Een dwangstoornis kan dus erfelijk zijn.
- Lichamelijke oorzaken: Soms speelt je lichaam ook een rol bij het ontwikkelen van een dwangstoornis. Sommige mensen hebben meer aanleg voor dwang. Dat komt doordat sommige processen in je hersenen anders werken of door het gebruik van bepaalde medicijnen.
- Je karakter: Bepaalde eigenschappen kunnen ervoor zorgen dat je meer aanleg hebt om een obsessieve compulsieve stoornis te ontwikkelen. Bijvoorbeeld als je snel bang bent of het moeilijk vindt om de controle los te laten.
- Levensgebeurtenissen: Als je stressvolle of traumatische ervaringen hebt meegemaakt, vergroot dit de kans op het krijgen van OCD. Bijvoorbeeld in je jeugd, na een bevalling of tijdens een andere ingrijpende periode.
Gevolgen dwangstoornis
Dwang kost veel tijd en energie. Je bent veel bezig met dwanggedachten en -handelingen. Daardoor lukt het niet altijd om je dagelijkse dingen te doen. Je concentreren lukt minder goed, waardoor het moeilijk is om je taken af te maken. Dit kan zorgen voor problemen op werk of school.
Dwangklachten kunnen ook lastig zijn in sociale situaties. Misschien schaam je je, omdat anderen niet goed begrijpen wat je meemaakt. Soms sla je sociale activiteiten over, omdat je bang bent dat je dan je dwanghandelingen moet doen. Een dwangstoornis kan ook je relaties moeilijker maken. Bijvoorbeeld als je je familie vraagt om je te helpen met een dwanghandeling, of als je minder tijd voor hen hebt door je klachten.
Dwangstoornis behandeling
OCD gaat meestal niet vanzelf weg en kan erger worden door stress. Gelukkig zijn er goede behandelingen, zoals exposure met responspreventie en cognitieve gedragstherapie (CGT).
Bij CGT onderzoek je je gedachten en gedrag. Samen met de behandelaar bekijk je waar je dwanggedachten vandaan komen, hoe realistisch ze zijn en wat ze met je doen. Je bespreekt vragen als ‘wat denk ik precies op zo’n moment?’, ‘hoe voel ik me daarbij?’ en ‘wat doe ik vervolgens?’.
Je leert dat je gedachten niet kloppen, ook al voelen ze wel echt. Door te praten en er op een andere manier naar te kijken, krijg je stap voor stap weer grip op je gedachten en gedrag.
Ook leer je anders omgaan met je dwanggedachten. Zo oefen je bijvoorbeeld met het één keer controleren van de deur, in plaats van tien keer. Je laat de angst toe, maar voert de dwanghandeling niet uit. Dat is in het begin spannend, maar je zal merken dat de angst vanzelf minder wordt – ook zonder dat je hebt toegegeven aan je dwangstoornis.
Hulp bij een dwangstoornis
Twijfel je of je last van dwang hebt, heb je nog vragen of zoek je snel de juiste hulp? Neem contact op met ons verwijsteam. Dit doe je door 085-4014720 te bellen of een gratis adviesgesprek te plannen. Je hoeft hier niet alleen doorheen te gaan. We helpen je graag verder.
Informatie nagekeken door expert
Deze pagina is nagekeken door Yvonne Willemstijn. Ze is freelance psycholoog en Uitvoerend Specialist Aanpak Huiselijk Geweld in Den Haag, met een specialisatie in het opstellen van persoonlijkheidsrapportages. Zij is aangesloten bij het NIP. Wil je meer weten over haar werk? Bekijk hier haar LinkedIn-profiel.
Deze psychologen helpen je graag bij dwangstoornis
Bekijk hun profiel en plan je gratis adviesgesprek in.
LoesDols
Behandelt:
Aanpassingsproblematiek, Lichamelijke klachten (ALK/SOLK), Slaapproblemen en meer
Talen:
RoanneHelwig
Behandelt:
Prikkelbare darm syndroom (PDS), Chronische vermoeidheid, Aanpassingsproblematiek en meer
Talen:
Robertvan den Bosch
Behandelt:
Relatieproblemen, Posttraumatische stressstoornis (PTSS), Stress- en spanningsklachten en meer
Talen:
Veelgestelde vragen
Informatie nagekeken door expert
Deze pagina is nagekeken door Yvonne Willemstijn. Ze is freelance psycholoog en Uitvoerend Specialist Aanpak Huiselijk Geweld in Den Haag, met een specialisatie in het opstellen van persoonlijkheidsrapportages. Zij is aangesloten bij het NIP. Wil je meer weten over haar werk? Bekijk hier haar LinkedIn-profiel.
Blogs over Angst
In de Psyned blog delen we handige tips, adviezen en inzichten over mentale gezondheid.
Waar wacht je op?
Plan vandaag nog een vrijblijvend adviesgesprek. Wij bellen je op, samen bespreken we in ± 15 minuten je hulpvraag en we koppelen je aan een psycholoog die bij jou past.
Of direct bellen? Bel 085-4014720